Achter de deur

Kiki zat voor de deur van de man, pakte haar kalimba en toverde daar rustige muziek uit. De man verblijft graag in zijn eigen kamer met de deur dicht. Zijn behoefte aan contact is niet zo groot. Kiki hoorde hem zo nu en dan een schreeuw geven. Maar zolang de kalimba klonk was het stil achter de deur. Kiki speelde met muziek en stiltes en na verloop van tijd rondde ze de muziek af en ging rustig weer verder op zoek naar andere contacten.

De mimakker in opleiding observeerde Kiki. Ze werd door de begeleidster van de groep zachtjes uitgenodigd om met haar mee te gaan naar het kantoortje. Daar was een beeldscherm waarmee ze de man in zijn kamer in de gaten kunnen houden. Zo konden zij zien wat er achter de deur gebeurde waar Kiki voor muziek maakte.

De man zat onderuit op zijn bed hij liet zo nu en dan een schreeuw horen. Maar wat was dat? Er klonk een mooi geluid voor zijn deur. Hij ging rechtop zitten en spitste zijn oren. Hij werd er stil van. Hij is dol op muziek! Toen de muziek weer stopte, zakte hij weer terug op zijn bed en gaf een schreeuw. Maar wacht, daar was het weer! Hij ging weer rechtop zitten, gericht naar de deur. Muisstil was hij, met zijn handen achter zijn oren, zat hij intens te luisteren, te genieten? Uiteindelijk stopte de muziek. Hij bleef nog even luisteren en zakte toen weer terug in zijn bed.

Wat had je geraakt tijdens het miMakkerspel? Het was een van de evaluatievragen van de miMakker in opleiding. “Er waren veel mooie momenten”, zei ze bij de nabespreking, “maar de reactie van die man in zijn slaapkamer, die kwam het meest binnen!”

Wat heeft een Japanse krijgskunst nou met een miMakker te maken?

Dat heb ik 2 groepen miMakkers laten ervaren op de Genootschapsdag op 31 oktober jl in Rosmalen, in 2 workshops.

De Genootschapsdag is de jaarlijkse dag waar alle miMakkers de gelegenheid hebben om elkaar te ontmoeten en te inspireren. En ik wilde hen graag meenemen in mijn passie: Aikido. Want ik merk in de praktijk dat die 2 disciplines elkaar erg mooi kunnen versterken.

Aikido is een vreedzame krijgskunst waarbij je een conflict op een andere manier leert op te lossen dan met vechten: juist door verbinding te maken en zónder vooropgezet plan (dus ageren in het hier en nu en werken met wat zich aandient) de ander met een open hart tegemoet te treden. Net zoals een miMakker het contact met anderen zoekt! 

In de workshop heb ik de deelnemers met aikido-oefeningen de overeenkomsten laten ervaren. Ik heb hen eerst een filmpje laten zien hoe Aikido er uit ziet, want veel van hen hadden daar geen beeld van. Dat maakte al aardig wat reacties los waarbij overeenkomsten met de miMakker werden herkent. Plezier, nabijheid, flexibiliteit, loslaten, verbinding…

We hebben ademtechnieken gedaan om je bewust te worden van je eigen kern. Daarna keken we hoe je de verbinding met de ander aan kunt gaan om samen 1 systeem te worden, zonder je eigenheid te verliezen. We deden een oefening met volgen en leiden, zonder de verbinding te verliezen. En geoefend met het blijven verbinden, ook wanneer de druk wordt opgevoerd. 

Het waren 2 interessante workshops. Kreten die ik hoorde:

“Verbazingwekkend hoe ik de ander mee kon nemen in de beweging, zonder te manipuleren”.

“Ik kon zelfs de ademhaling van de ander voelen, terwijl ik alleen maar met mijn arm contact had.”

“Ik merk hoe belangrijk het is om bij je eigen kern te blijven.”

“Dit zouden de wereldleiders van nu moeten gaan doen!”

Voor herhaling vatbaar!

Op de knieën

“Ga weg met die gekke rode neus! Mijn vader is daar aan de overkant, ik wil naar hem toe! Wie helpt mij dan toch?!”

De mevrouw was boos, verdrietig en iedereen, ook miMakker Kiki, moest het bekopen. 

“Zal ik even een rondje met u over de gang lopen?” vroeg de medewerkster van de huiskamer van de gesloten afdeling waar mensen met dementie verblijven, vriendelijk. “Nee ik wil niet over de gang. Ik wil naar mijn vader!!” Met een zucht draaide de medewerkster zich om en ging anderen helpen.

Hoewel Kiki door de mevrouw ook de deur werd gewezen, schuifelde ze toch heel rustig naar de dame toe en ging achter haar rolstoel staan. Toen de dame begon te wijzen, “Ik wil daar naar toe! Wie helpt mij dan?”, zette Kiki de rolstoel rustig in beweging. De dame liet het toe en samen gingen ze de gang op. Er werd door de dame nog eens een opmerking gemaakt over die stomme rode neus, maar daarna zag je de spanning afnemen. Kiki zei niet veel, maar bleef bij haar. Ze gaf de dame haar hand, die de mevrouw vastpakte en niet meer los liet. “Ik weet het allemaal niet meer. Het is zo verwarrend!” zei de vrouw verdrietig en Kiki ging op haar knieën naast haar zitten en hield haar hand vast. “En nu krijg jij ook nog zere knieën van zo op de grond te zitten!” en er brak een glimlachje bij de dame door. Kiki strekte haar benen, maar bleef op ooghoogte en de hand vasthouden. Daardoor kwam ze in een bijzondere gehoekte houding en zo liepen ze samen verder door de gang. “We gaan naar Amsterdam!” zei de dame. Dat was een goed idee. En hoe bijzonder was het dat Amsterdam in de huiskamer bleek te liggen! 

 Achteraf moest ik denken aan het gedachtegoed van Anneke van de Plaats, dat mensen met dementie veel baat hebben bij empathie en geduld. Tja, wie eigenlijk niet?

Gedachtegoed Anneke van der Plaats

De oude man

Juli 2024

De oude man zit op het bankje in de woonkamer wanneer Kiki hem voor het eerst ontmoet. Communiceren doet hij door zijn lichaamstaal en (soms harde) geluiden te maken. Maar ook door heftige bewegingen te maken. Hij kan hard knijpen of z’n nagels in je arm zetten, hoor ik zeggen. Als Kiki dichterbij komt heeft hij net een beker drinken gekregen en deze gaat door de lucht en de inhoud sproeit over Kiki heen. De hulpvraag: kan deze man genieten van contact en zo ja, hoe bied je dat dan aan? Kiki gaat wekelijks voor hem spelen.

Maart 2025

De oude man zit tevreden in zijn schommelboot in zijn slaapkamer. Wanneer Kiki in de deuropening verschijnt, kijkt hij haar aan en gaat over dwars zitten. Een uitnodiging? Kiki kan vrij vlot dichterbij komen en gaat op haar knieën naast zijn schommelboot zitten. Hij maakt fysiek contact met zijn rug en laat zich over zijn rug wrijven. Hij blijft ontspannen en leunt tegen Kiki aan. Hij buigt naar voren en Kiki waagt het erop. Ze stapt in de schommelboot en gaat achter hem zitten. Dat is wat onwennig voor de man, maar al snel leunt hij tevreden tegen haar aan. Zo nu en dan kijkt hij opzij naar Kiki en maakt intens oogcontact.
Wat een cadeautje!

Maart 2025

Persoonlijk begeleider Wilma gaat met een collega, de oude man en nog 2 medebewoners, naar de prikkelarme voorstelling van Frozen in het theater in Scheveningen. Nog nooit eerder gedaan, een uitdaging, maar niet te min de moeite waard om het te proberen. Naderhand maakt ze een melding van een geweldsincident: de oude man heeft flink in haar arm geknepen en wat wondjes op haar arm achter gelaten. Maar hij heeft ook héérlijk tegen haar aan gelegen en ze zag dat hij ontzettend kon genieten van het uitstapje. En van de nabijheid van zijn vaste begeleider! Daar had ze die gehavende arm graag voor over! En ze schreef in de melding: Dat bieden van nabijheid heb ik afgekeken bij miMakker Kiki. Het is belangrijk dat je door zijn gedrag heen kunt kijken en hem de nabijheid biedt waar hij inténs van kan genieten.

omhelzing

Kalmeringsmiddel

“Ik denk dat ze het wel leuk vindt. Maar ze is nu wel erg onrustig. Kijk maar even.”

De oudere dame lag trillend op haar bed onder haar deken, toen Kiki de kamer binnen stapte. Kiki neuriede en de dame keek even op. Kiki nam plaats op het voeteind en aaide over de deken waar haar voet onder lag. De begeleiding kwam langs met een kalmeringsmiddel. Ze hielp de dame om rechtop te gaan zitten op de rand van haar bed. Kiki zat naast haar. Ze dronk uit de beker, maar was erg verdrietig. Ze wilde dit allemaal niet en voelde zich ellendig. Kiki voelde haar onmacht en verdriet en mevrouw liet het toe dat Kiki haar arm om haar heen sloeg. Ze begroef haar hoofd in Kiki haar nek en pakte Kiki’s hand. Zo zaten ze een poosje tot ze haar hoofd weer wat oprichtte. Ze keek Kiki aan en er kwam een kleine glimlach. Het trillen was opgehouden. “Ik denk dat het wel weer gaat. Ik wil wel even lopen”. Kiki hielp de dame met haar schoenen aan te trekken en er kwam weer een lachje. De begeleiding gaf haar haar rollator en met elkaar liepen we haar slaapkamer uit. Zij ging met de begeleiding naar de huiskamer om te lunchen en Kiki ging de andere kant uit. De dame draaide zich om: “Kom jij niet mee?” vroeg ze verbaasd. Kiki wees de andere kant op. Toen liep ze naar Kiki, pakte haar hand en zei met een warme stem: “Dankjewel, Dankjewel, Dankjewel!!”. Kiki keek hen na toen ze verder de gang in liepen.

Naderhand zei de begeleidster dat mevrouw daarna heel ontspannen was in de huiskamer. En dat het echt niet het kalmeringsmiddel was geweest die de verandering te weeg had gebracht. Want zo snel werkt dat niet!

Tranen van ontroering, oktober 2024

Ik speelde op een huiskamer voor mensen met dementie. Het was een gezellige boel, de mensen die aan de tafel zaten lachten en zongen mee, ze reageerden op Kiki en op elkaar en hadden plezier. Zo ook een mevrouw die meestal wat strak voor zich uitkijkt. Er zat een vrouw naast haar van wie ik inschatte dat het een van de begeleiders was. Ze maakte regelmatig filmpjes toen Kiki in actie was.

Na zo’n 25 minuten rondde Kiki het bezoek aan deze huiskamer af, op weg naar nieuwe ontmoetingen op de gesloten afdeling. De filmende vrouw kwam me achterna en op de gang vroeg ze of ze me mocht omhelzen. Natuurlijk! Een intense knuffel volgde. Ze vertelde dat ze de dochter was van de dame met het normaal strakke gezicht. Ze was érg onder de indruk van wat ze had ervaren met het miMakker bezoek van Kiki. Met tranen in haar ogen vertelde ze dat haar moeder altijd heel erg in zichzelf gekeerd was, maar dat ze haar nu betrokken zag bij wat er gebeurde en zelfs mee hoorde zingen! “Ik ben helemaal ontroerd!” zei ze en de tranen stroomden over haar gezicht. Ze draaide zich om en ging weer naar haar moeder.
Kiki moest dit moment eventjes verwerken voordat ze weer een volgende ontmoeting tegemoet ging. Het blijft bijzonder om te ervaren welke impact een miMakkerbezoek kan hebben.

Afscheid, juli 2024

Elly is er niet meer.
84 jaar waarvan 13 jaar de diagnose Alzheimer heeft er uiteindelijk toe geleid dat ze rustig is weg gegleden. Via Elly is de miMakker in mijn leven gekomen. Mijn voorganger, miMakker Xieje, heeft indertijd een mooie band met Elly opgebouwd. Zo bijzonder wat zij deed, dat ik meteen wist: Dat wil ik ook!

Uiteindelijk heb ik zeer regelmatig voor mijn schoonmoeder Elly en de medebewoners van het tehuis waar zij woonde, met veel liefde en plezier gespeeld. Unieke momenten leverden dat op, waarbij de mens met dementie en de clown contact hadden op eenzelfde niveau. Het blijft nog steeds een cadeau om dit te mogen doen.

Toen we haar uitvaart voor bereidde, vertelde ik mijn man dat ik miMakker Kiki ook graag afscheid wilde laten nemen van Elly.
En dat is ook gebeurd.
Op de muziek van Ennio Morricone (Once upon a time in the West), heeft Kiki op haar eigen manier tijdens de uitvaart afscheid genomen. Wat was dat bijzonder om te mogen doen!

Nu de weekend bezoeken aan mijn schoonmoeder zijn weggevallen, is er ruimte gekomen om Kiki verder op weg te laten gaan.
Elly, dankjewel voor je vertrouwen, je hilarische humor en vertederde momenten die we samen hebben mogen delen.
Rust zacht.

Dichtbij, januari 2024 

“De jongen zat in de schommelboot in de huiskamer. Een zeer jong kind in een groot lijf. Kiki was al een paar keer eerder bij hem geweest. Toen ze in de buurt kwam, keek hij haar aan. En nog eens. En nog eens. En toen die grijns van oor tot oor. Graaiende lange armen in Kiki haar richting. Ze kwam voorzichtig iets dichterbij. Er was handcontact. De jongen ontspande zijn handen en keek rustig voor zich uit.”
“Toen besloot hij dat het tijd was voor een omhelzing. Zijn armen zwaaiden rond het lijf van Kiki. Zijn vingers kwamen in Kiki haar mond terecht en zijn krullenbol begroef zich in Kiki’s nek. Hij duwde zijn hoofd stevig tegen dat van Kiki aan en zijn hand ging naar Kiki haar keel. Zo kon hij de trillingen voelen van de bizarre geluiden die Kiki maakte. Het maakte hem steeds weer aan het lachen.”

“Kiki’s hoedje lag al op de grond, de veer en vlinder waren eraf gevlogen, het vlechtje was uitgehaald en het elastiekje lag verdwaald in de schommelboot. Onstuimig, maar o zo puur. Lang hebben we zo innig dichtbij gezeten. Hij ontspande in de omhelzing en genoot zichtbaar én hoorbaar van het contact. Zijn gezicht keek beteuterd toen Kiki met het muziekdoosje het einde van het contact aankondigde. Zo’n overgave raakt je in heel je wezen!”

Weer wat geleerd, mei 2024

“Kiki was in de huiskamer en had contact met verschillende mensen in het verzorgingstehuis. Een man aan tafel keek rustig naar wat er gebeurde. Hij had een vriendelijk gezicht en Kiki kwam naderbij om contact te leggen. De man zei niets, maar zijn gezicht was vriendelijk. Kiki nam initiatief met een handpop. Hij keer ernaar, aaide de pop een keer en deed er verder niet veel mee.”

“Toen stond hij op. Kiki stond ook op en bood hem een arm. Deze nam hij aan en samen schuifelden ze de gang op. In het halletje van zijn appartement kwamen we enkele verzorgenden tegen. ‘Zo meneer, u hebt een leuk gezelschap’, zeiden ze. Hij keek hen aan, nog steeds met een vriendelijk gezicht, en zei: ‘Ja, ze drong zich aan me op!’. Ai! Dat was niet mijn bedoeling. Blijkbaar had ik niet voldoende afgestemd en te veel de regie genomen. Dank voor deze feedback, meneer. Weer wat geleerd!”

Warme hand, november 2023

“Ooit kwam ik bij een mevrouw met dementie op bezoek. Ze zat in haar eigen kamer op een stoel en knikte dat Kiki binnen mocht komen. Ze nodigde Kiki uit om bij haar te zitten. Ze vertelde over haarzelf, de foto op het tafeltje naast haar en de dingen waar ze moeite mee had. Kiki luisterde en liet blijken mee te leven met haar.”

“Kiki pakte voorzichtig haar hand. Ze had koude handen. De mevrouw liet haar hand in die van Kiki liggen. Na verloop van tijd werd het contact weer afgerond. Ze zei: ‘Dank je wel dat je bij me was. Je hoeft niet veel zeggen. Alleen er zijn is genoeg.’ Toen Kiki aangaf dat haar hand nu weer lekker warm was, zei ze: ‘Ja, en mijn hart ook!’”